Vuurwerk 

Het is de tijd van het jaar voor vuurwerk. Spectaculaire, luide, visuele ontploffingen die veel bekijks oogsten. Ontploffingen die vaak erg gesmaakt worden.  

Wij kennen soms ook spectaculaire, luide ontploffingen die veel bekijks oogsten… Alleen worden wij er helaas nog vaak scheef op aangekeken.  

Bij iedereen loopt de emmer wel eens over. Er is te veel gebeurd, je hebt alles binnen moeten houden en opeens ontplof je over iets dat het ontploffen niet waard is. Niet leuk. Niet voor jezelf en niet voor degene tegen wie je ontploft of de omgeving waarin je ontploft. 

Stel je nu eens voor dat je emmer 10 keer zo snel opvult. Dat die emmer vaak al half of driekwart vol is wanneer de dag start. Dat in plaats van druppels, er telkens hele gutsen bijkomen. Wanneer die emmer dan overloopt, gebeurt dat ook meteen redelijk hard en soms spectaculair.  

Neurodiversiteit betekent geen filters. Of andere filters maar niet de ‘automatische’ filters die neurotypische mensen hebben. Alles komt de hele tijd op volle volume binnen. Ik voel het prikken van een stof of een etiketje, de hele tijd. Ik hoor het gezoem van de koelkast, de muziek of tv op de achtergrond, alle gesprekken rondom me, het getik van iemands voet of vingers, het geklik van een balpen, … alles, de hele tijd. Ik zie de verschillende soorten licht, al wat rondom me beweegt, de hele tijd. Ruiken, smaken, de energie van de mensen en omgeving rondom je voelen. Altijd. De hele tijd. Dat is veel. Heel veel. En als daarbij dan nog de stress komt van allerlei moetjes de hele dag door. Moetjes waarvan het nut absoluut in vraag te stellen is. Als er de druk is om iets of iemand anders te zijn dan we/ze zijn, dan heb je eigenlijk zeker 10 emmers nodig. 

En dan krijg je meltdowns. Wij noemen het zo: een meltdown. Wanneer er een overbelasting is van je kern en de fall-out vaak heftig kan zijn.  

Iets schijnbaars triviaal kan een meltdown veroorzaken. Een schoen die verkeerd aanvoelt, het eten dan net verkeerd gesneden is of smaakt, de manier van wakker worden, de verkeerde handdoek die klaarligt, het licht in de supermarkt, dat ene kind dat de hele tijd lawaai maakt, … Soms gebeuren ze zelfs zonder dat je meteen de oorzaak kent. Zeker als ouder of begeleider van een neurodivers kind kan het soms lijken of je je blind doorheen een mijnenveld probeert te navigeren. Het is vermoeiend en soms weet je echt van geen hout pijlen meer te maken.  

Meltdowns kunnen heel explosief zijn. Geschreeuw, stampij, fysieke en verbale agressie, … Het heel erg hard duidelijk maken dat het zwaar misloopt binnenin en dat er NU iets moet veranderen. Maar ze kunnen ook heel implosief zijn. Veel minder tot totaal niet zichtbaar voor de buitenwereld maar even destructief. Alleen gebeurt de destructie vanbinnen in plaats van naar buiten toe. Angst- en paniekaanvallen, zelfverwonding, depressie, apathie, … Het duurt vaak veel langer eer dit wordt opgemerkt.  

Het is zeker geen algemene regel maar vaak zijn neurodiverse jongens eerder explosief in hun meltdowns en meisjes eerder implosief. Maar allebei hebben ze er erg veel last van. Voor allebei is het elke keer weer een erg pijnlijke ervaring. En voor de omgeving ook. Hoe ga je om met een kind dat zichzelf of anderen pijn doet? Dat je uitscheldt of zichzelf binnenin uitscheldt? Dat vroeg of laat zegt niet meer te willen leven omdat het gewoon te zwaar is? Wat als je als volwassene en plein public weer eens een meltdown krijgt? Ik heb al meerdere keren een meltdown gehad in autokeuring en ondertussen blokkeer ik elk jaar wanneer het weer zover is.  

Ik heb nog geen magische oplossing(en) gevonden. Bij ons is het een doorlopend proces. Wij bekijken het ondertussen dag per dag. Wat ik wel weet is dat stress een absolute dooddoener is. Letterlijk zelfs. Ik kan er helaas niet voor zorgen dat alle stress verdwijnt maar we proberen het wel zo goed als mogelijk te beperken. Wat kunnen we laten wegvallen? Wat is er niet echt nodig? Welke omgeving kunnen we creëren om zo veel mogelijk rust te kunnen houden en onszelf te kunnen zijn? Waar en hoe kan ik als ouder rust inbouwen voor mezelf? Hoe kan ik een hulpnetwerk uitbouwen voor mijn kind en mezelf?  

Ik praat ook heel erg open over mijn en onze neurodiversiteit. In de hoop dat zowel de directe als wijdere omgeving ons meer gaat begrijpen en meer ruimte laten om onszelf te zijn en onze hulpmiddelen te respecteren.  

Mijn dochter mag met haar hoofdtelefoon op aan de eettafel zitten, zonder met iemand te praten of oogcontact te maken. Het is ok als ze gewoon zwaait naar iedereen bij aankomst of vertrek. Ze mag met de hoofdtelefoon aan naar school en in de klas voor de weinige uren dat ze nog gaat. De TOAH leerkracht heeft respect voor haar grenzen, moedigt haar interesses aan, de hele klas weet ondertussen wie ze is en omarmt haar zoals ze is. Haar vriendinnen weten dat ze heel enthousiast en aanwezig kan zijn, dat ze superlief en begaan kan zijn en dan ook weer een hele periode op zichzelf moet zijn. Mijn omgeving weet dat ik snel uitgeput geraak wanneer we met veel mensen samen zijn of de omgeving luid is. Ze weten dat ik soms ook ‘onbereikbare’ momenten of periodes heb. Dat ik vaak aparte ideeën heb of andere manieren om iets te benaderen of bekijken. Dat ik snel overweldigd ben en compleet kan blokkeren. Wanneer ik naar een instantie moet, geef ik tegenwoordig aan dat ik autistisch ben omdat ik ook daar in meltdown kan gaan. En het doet deugd dat er daar dan geen oordeel over is. Want oordeel voelt als een hele volle emmer (of 2) op zich.  

Dus als er iets is dat je kunt doen voor gelijk wie is het dat: probeer zo weinig mogelijk te oordelen. Heeft een kind of een volwassene een publieke meltdown, geef dat kind en de ouder/begeleider of de volwassene de ruimte. Wandel weg indien nodig. Zonder oordeel. Praat er, indien dat mogelijk is, achteraf over. Wanneer de meltdown voorbij is en er weer ruimte is. Worstelt er iemand met hun mentale gezondheid, wees er dan zonder oordeel. Respecteer andermans grenzen ook al lijken ze zo anders dan de jouwe. En geef steun waar je kan als je dat wilt doen. Een simpele schouderklop kan soms al veel doen.  

En aan alle neurodiversen out there en alle ouders en begeleiders die hen zo goed als mogelijk en soms in alle wanhoop proberen groot te brengen: het is ok. Laten we onszelf en de andere in mildheid proberen omarmen. Het is ok om soms een hoopje ellende te zijn en niet meer te weten wat te doen. Blijf hulp zoeken. Blijf communiceren met je omgeving op een manier die voor jou werkt. Stort soms in. En zoek zoveel mogelijk manieren om ruimte en rust te vinden. Probeer zoveel mogelijk de moetjes en (ongeschreven) regels over opvoeden te vergeten en doe wat werkt voor jou/jullie. En geniet vooral van alle mooie momenten. Want die zijn er ook en dat weten wij heel goed al ziet de buitenwereld die ook niet altijd.  

Mijn dochter gaat nauwelijks nog naar school. Wij hebben meerdere trajecten en vormen van therapie en begeleiding doorlopen en lopende. Allebei. Ondertussen starten wij een traject op met school en de examencommissie. In samenspraak met een hoop professionals maar vanuit ons eigen voelen en zoeken. En ik kijk uit naar de verdere emancipatie van de neurodiversen. En ik blijf hopen op een inclusieve samen-leving. Waarbij we allemaal samen leven met respect en liefde voor elkaar. Met bewondering voor elkaars talenten en het samen dragen van elkaar in de moeilijkere momenten. Waarbij iedereen kan groeien en bloeien op de eigen manier. En dat dan stilaan het vuurwerk mag doven.