Grenzeloos

Grenzen… iedereen kent grenzen. Grenzen kunnen fysiek zijn: de grenzen van een land, de grens van een domein, je pijngrens. Grenzen kunnen ook mentaal zijn: de grens van wat je aankunt voor je boos wordt, de grens van wat je kunt onthouden, … Of emotioneel: de grens van wat iemand kan zeggen voor het pijn doet, de grens wanneer je begint te wenen, wanneer je hart pijn doet, … Grenzen zijn er overal en iedereen heeft ze. En zo stilaan is er in onze maatschappij ook meer en meer aandacht voor grensoverschrijdend gedrag. Sommige mensen raken geïrriteerd door de term. Bizar in mijn ogen. Wat is grensoverschrijdend gedrag? Wanneer iemand de grenzen van de andere overschrijdt. Maar is het altijd duidelijk wanneer de grenzen overschreden worden? Die grenzen moeten duidelijk aangegeven worden, wordt er dan gezegd. Maar wat als je je grens niet durft aan te geven? Wat als je van jongs af aan hebt geleerd dat je grenzen er niet toe doen en je dus stilaan afleert ze aan te geven of nog erger, waar ze liggen? Wat wanneer je grenzen weggelachen worden en je dus niet weet hoe ze dan wel aan te geven en je dan uiteindelijk maar zwijgt? En daarom dit (misschien wel voor sommige mensen moeilijk en controversieel) stukje over grenzen. En de enorme impact die het negeren ervan kan hebben.

Sommige grenzen zijn superduidelijk. Een landgrens, wat absoluut ‘not done’ is qua lichamelijke integriteit, wanneer je iemand anders totaal respectloos behandeld (ook al lijkt dat niet voor iedereen zo duidelijk blijkbaar), … Veel grenzen zijn dat niet en dan spreken we vaak over persoonlijke grenzen. Iedere mens heeft zijn eigen grenzen. Net zoals elke kat zijn eigen grenzen heeft qua aaibaarheid bvb, heeft ieder individu zijn/haar eigen grenzen. Zowel fysiek, mentaal als emotioneel. En vaak wordt er gedacht dat er gangbare grenzen zijn (per land, per cultuur, per tijdsgeest, …) die wel zowat voor iedereen zullen gelden en die dus als ‘de norm’ worden beschouwd en gehandhaafd. En misschien werkt dat voor neurotypische mensen (ik hoor graag jullie feedback) maar ik kan je garanderen dat dat niet werkt voor neurodiverse mensen. Onze grenzen liggen namelijk radicaal anders. Anders dan die van de neurotypische mensen en anders onderling (dat geldt toch voor iedereen?). Maar omdat ze zo anders liggen, worden die grenzen vaak al van (zeer) jongs af aan genegeerd of als onzin afgedaan. En worden kinderen zo al van jongs af aan gedwongen om continu over hun grenzen te gaan. Dit gebeurt doorgaans onbewust en vaak met de beste bedoelingen. Want die kinderen moeten voorbereid worden op ‘de echte wereld’ of erger ‘moeten niet flauw doen’. Maar wanneer iemand continu over zijn/haar eigen grenzen wordt gedwongen, loopt het vroeg of laat mis. Bij kinderen in de vorm van meltdowns, woedeaanvallen, angststoornissen en zogenaamd ‘moeilijk gedrag’. Bij adolescenten in de vorm van burn-outs, depressies, eetstoornissen, vormen van compulsief gedrag, agressie, … En die individuen leren in de loop van de tijd af wat hun eigen grenzen zijn en hoe ze te herkennen. Wat alles nog veel moeilijker maakt.

Wanneer je je hele leven leert dat je grenzen er niet toe doen, dan komt het inderdaad zo ver dat je je eigen grenzen niet meer kent, herkent, durft aan te geven en verdedigen. Wanneer je als kind je grenzen aangeeft en volwassenen negeren dat vervolgens en duwen door, dan zal dat op dat moment al (vaak onzichtbare of maar deels zichtbare) gevolgen hebben maar het werkt nog veel verder en langer door. Want een kind leert zo dat de eigen grenzen er niet toe doen. En wanneer je de vaardigheid van het kennen, aangeven en verdedigen van je grenzen verliest, dan ben je op lange termijn een vogel voor kat. Want wie continu over de eigen grenzen gaat en laat gaan, die stort vroeg of laat gegarandeerd in. Die verliest zichzelf. Die wordt een groot doelwit voor mentaal en fysiek misbruik. Die zal uitvallen. Fysiek, mentaal of (wellicht) allebei.

Het is traumatisch als er over je grenzen wordt gegaan. Hoe erger, hoe groter het trauma. Stel je nu voor dat dat de hele tijd gebeurt. Jarenlang. Decennialang.

Ik heb het zelf meegemaakt. En ik ben echt wel door goede ouders opgevoed en zat in scholen met goedbedoelende leerkrachten… maar toch… Ik kende mijn eigen grenzen niet meer en kon ze soms ook niet meer (goed) aangeven. Ik heb vaak met grensoverschrijdend gedrag te maken gehad, tot uiteindelijk de erge mentale en fysieke soort toe. Ik heb geprobeerd mijn grenzen aan te geven maar het lukte me niet altijd. En de minder evidente grenzen, die kende ik niet meer. De grenzen die maken dat ik zo veel sneller overprikkeld ben dan iemand anders. Die maken dat ik kan instorten van wat iemand anders misschien als ‘onnozel’ ziet. Het heeft me jaren gekost om die grenzen stilaan weer te ontdekken. En dan nog wat tijd om ze te durven leren aangeven, om ze uit te spreken, om er voor uit te komen. Plus nog veel therapie en werk aan mezelf om de schade en pijn te verwerken. Gelukkig is er ook veel hulp aanwezig, professionele en die van dierbaren.

Ik werk zo hard met mijn dochter om haar te leren haar grenzen te (her)kennen en aan te geven. En ik luister er altijd naar. En we zoeken altijd samen naar oplossingen. Want soms is het niet mogelijk alles te doen zoals je kind of jij het zouden willen maar met een beetje een open geest zijn er altijd compromissen mogelijk. Maar ga niet zomaar over de grenzen heen. Negeer niet zomaar iemands grenzen (het is al erg moeilijk en beangstigend om ze aan te geven wanneer je weet dat je ‘anders’ bent) en doe ze vooral niet af als onnozel of onnodig. Met luisteren en te vragen wat iemand nodig heeft, kom je al zo ontzettend ver.

Ik geloof zo hard dat het grootste cadeau dat je een kind kunt geven, is dat kind horen en zien. Laten merken dat je de door hen aangegeven grenzen hebt gehoord en gezien en dat je er rekening mee houdt. En dat dat kind of die persoon niet ‘raar’ is vanwege die grens. En automatisch gaat dat kind sterker in zijn of haar schoenen staan en zelfvertrouwen krijgen.

Dat gaat over grote dingen maar ook over kleine. Wanneer je kind zegt niet naar bepaalde dingen te willen kijken op tv, niet op bepaalde attracties wilt gaan in het pretpark, bepaalde zaken niet wilt eten of drinken, bepaalde kleren of schoenen niet wilt dragen, wanneer het aangeeft dat iets te druk of te luid is, wanneer het niet naar dat feest(je) wilt gaan, wanneer het niet wilt knuffelen, het haar niet wilt laten knippen, wanneer het bang is voor iets dat op het eerste zicht banaal lijkt… Luister dan toch. En praat of communiceer in de mate van het mogelijke en leer je kind dat zijn/haar grenzen ok zijn. En als ouder, help hun grenzen te bewaken. Ik zie mezelf als de grensbewaker voor mijn dochter naar de buitenwereld toe. En hoe groter en sterker ze wordt, hoe minder ik dat moet doen omdat ze zelf sterk genoeg staat. Hier thuis wordt er over zowat alles overlegd. Wat gaat er voor haar, wat gaat er voor mij, hoe kunnen we manieren vinden om te doen wat moet gedaan worden zodat het voor iedereen werkt? Wat moet er eigenlijk echt? Ik heb geleerd al heel veel los te laten en dat heeft al gigantisch geholpen.

Mijn grenzen zijn de jouwe niet en omgekeerd. Dus laten we respectvol luisteren naar elkaar en dan is er altijd een middenweg te vinden.